Mayo County Council logo

Gluais Oidhreachta

Sainmhínithe ar Ghnéithe na hOidhreachta de réir an Achta Oidhreachta, 1995

Tá sainmhíniú tugtha ar an oidhreacht san Acht Oidhreachta 1995 agus cuimsíonn sí an 13 eilimint seo a leanas (gliogáil ar gach ceann chun a sainmhíniú a fheiceáil):

Déantáin Seandálaíochta

Ciallaíonn ‘déantán seandálaíochta’ aon airnéis bíodh sé i riocht monaraithe, páirtmhonaraithe nó neamh-mhonaraithe a bhfuil luach leis, de bharr na spéise seandálaíochta atá ag gabháil leis nó a bhfuil baint aige le himeacht nó le duine stairiúil Éireannach, atá i bhfad  níos mó ná a luach bunúsach (lena n-áirítear a luach ó thaobh na healaíne), agus folaíonn an ráiteas sin sean-taisí dhaoine, ainmhithe nó plandaí. (Ar ais go dtí an barr)

Oidhreacht Ailtireachta

Folaíonn ‘oidhreacht ailtireachta’ gach déanmhas, foirgneamh, traidisiúnta agus deartha, agus grúpaí d’fhoirgnimh lena n-áirítear sráid-dreacha agus caol-léargais uirbeacha is díol spéise ó thaobh staire seandálaíochta, ealaíne, innealtóireachta, eolaíochta, nó ar bhealach sóisialta nó teicniúil, mar aon lena suíomh, na tailte a ghabhann leo, a ndaingeáin, a bhfeisteáin, agus a n-inneachar, agus gan dochar do ghinearáltacht an mhéid sin roimhe seo, folaíonn sí iarnróid agus foirgnimh agus déanmhais a ghabhann leo agus aon áit arb é atá ann na hiarsmaí nó na rianta d’aon iarnród, foirgneamh nó déanmhas den sórt sin. (Ar ais go dtí an barr)

Fána

Ciallaíonn ‘fána’ gach éan fiáin agus gach ainmhí fiáin (idir uiscí agus thalúnta) agus folaíonn sé go háirithe éisc, mamaigh fhiáine, reiptilí, ainmhithe agus amfaibiaigh inveirteabracha neamhuiscí, agus uibheacha, larbhaí, pupaí nó céim neamhaibí eile agus óga na n-ainmhithe fiáine sin uile, ach maidir le héisc nó le hainmhithe inveirteabracha uiscí (nó lena n-uibheacha nó lena sceathrach nó lena gcéim nó lena n-ál nó lena n-óga) ní fholaíonn sé ach éisc agus na hainmhithe inveirteabracha uiscí sin is de speiceas arna shonrú i rialacháin faoi alt 23 den Acht um Fhiadhúlra, 1976, a bheidh i bhfeidhm de thuras na huaire. (Ar ais go dtí an barr)

Flóra

Ciallaíonn ‘flóra’ gach planda (idir uiscí agus talúnta) san fhiántas (laistigh nó lasmuigh den Stát) nach crainn, toir ná plandaí eile a mbíonn a bhfás i gcúrsa talmhaíochta, foraoiseachta nó gortóireachta, agus folaíonn sé go háirithe léicin, caonaigh, aelusanna, fungais, algaí agus plandaí soithíocha, is é sin le rá, plandaí bláthiompair, raithneacha agus plandaí raithneachúla agus aon chumann plandaí den sórt sin. (Ar ais go dtí an barr)

Geolaíocht

Ciallaíonn ‘geolaíocht’ an staidéar ar phláinéad an Domhain ina iomlán nó go páirteach, na hábhair lena bhfuil sé déanta, na próisis a ghníomhaíonn agus a ghníomhaigh ar na hábhair sin agus na táirgí agus na déanmhais is cuid den ghníomh sin, stair fhisiceach agus bhitheolaíoch an phláinéid óna thús lena n-áirítear stair na beatha atá caomhnaithe mar iontaisí i gcarraigeacha agus i bhfosuithe ag uachtar na talún nó i sraitheanna faoi bhun uachtar na talún, sraith stratagrafaíochta, uaimheanna, cion iontaise nó aon ítimí eile le spéis eolaíoch, agus folaíonn sé geomoirfeolaíocht, liteolaíocht agus mianreolaíocht. (Ar ais go dtí an barr)

Gairdíní agus Páirceanna Oidhreachta

Folaíonn ‘gairdíní agus páirceanna oidhreachta’ limistéir d'oidhreacht nádúrtha agus gairdíní agus páirceanna is díol spéise suntasach mar gheall ar a mbailiúcháin phlandaí, a ndearadh, a ngnéithe deartha, a bhfoirgnimh, a suíomh, a stíl nó a gceangal ó thaobh na heolaíochta, na luibheolaíochta, na haeistéitice nó na staire de nó a léiríonn gné éigin maidir le forbairt garraíodóireachta nó gairdíní agus páirceanna. (Ar ais go dtí an barr)

Déantáin Oidhreachta

Ciallaíonn ‘déantáin oidhreachta’ rudaí atá os cionn 25 bliana d'aois ar oibreacha ealaíne nó tionscail iad (lena n-áirítear leabhair, doiciméid agus taifid eile, lena n-áirítear taifid gheinealais)a bhfuil tábhacht chultúrtha ag baint leo. (Ar ais go dtí an barr)

Uiscebhealaí Intíre

Ciallaíonn ‘uiscebhealaí intíre’ canálacha, ranna canálaithe d'aibhneacha agus de lochanna, cainéil loingseoireachta in aibhneacha agus i lochanna agus a ngnéithe loingseoireachta gaolmhara. (Ar ais go dtí an barr)

Tírdhreach

Folaíonn ‘tírdhreach’ limistéir, láithreáin, caol-léargais agus gnéithe is díol spéise suntasach ó thaobh radhairc, seandálaíochta, geolaíochta, staire, éiceolaíochta, nó eolaíochta eile. (Ar ais go dtí an barr)

Séadchomhartha

Folaíonn sé na nithe seo a leanas, cibé acu ar dhromchla na talún nó an uisce nó fúthu agus cibé acu greamaithe don talamh nó gan bheith

  • Aon fhoirgneamh, déanmhas nó tógáil, saorga nó páirt shaorga nó aon ghrúpa de na foirgnimh, de na déanmhais nó de na tógálacha sin,

  • Aon uaimh, cloch nó táirge aiceanta eile, cibé acu ar cuid den talamh é nó nach ea, a snoídh, a dealbhaíodh nó a oibríodh go saorga nó (murar cuid é den áit ina bhfuil sé) a ndealraíonn sé gur cuireadh nó gur socraíodh in ionad é d'aon ghnó.

(i) aon tuama, uaigh nó taisce adhlacain réamhstairiúil nó seanda, nó aon chuid díobh sin, nó

(ii) aon láithreán nó aon chuid d'aon láithreán, réamhstairiúil nó seanda is láithreán deasghnátha, tionsclaíoch nó cónaithe

agus

aon áit arb é atá ann iarsmaí nó rianta d'aon fhoirgneamh, déanmhas nó tógáil den sórt sin, aon uaimh, cloch nó táirge aiceanta den sórt sin nó aon tuama uaigh, taisce adhlacain nó láithreán deasghnátha, tionsclaíoch nó cónaithe den sórt sin atá suite ar thalamh nó in uiscí teorann an Stáit, ach ní fholaíonn sé aon fhoirgneamh, ná cuid d'aon fhoirgneamh atá i ngnáthúsáid eaglasta. (Ar ais go dtí an barr)

Muirdhreach

Ciallaíonn ‘muirdhreach’ aon limistéir nó láithreán uisce intíre lena n-áirítear inbhir, bánna agus murlaigh is díol spéise suntasach ó thaobh radhairc, geolaíochta, éiceolaíochta nó eolaíochta eile de. (Ar ais go dtí an barr)

Gnáthóg Fiadhúlra

Ciallaíonn ‘gnáthóg fiadhúlra’ an timpeallacht éiceolaíoch ina rathaíonn orgánaigh áirithe agus pobail den chineál céanna. (Ar ais go dtí an barr)

Raic

Ciallaíonn ‘raic’ soitheach, nó cuid den soitheach, atá ina luí ina bád briste ar ghrinneall, i ngrinneall nó faoi ghrinneall na farraige nó ar thalamh nó i dtalamh atá clúdaithe le huisce agus rudaí atá sa soitheach nó ar an soitheach agus rudaí a bhí tráth i soitheach nó ar shoitheach agus atá ina luí ar ghrinneall, i ngrinneall nó faoi ghrinneall na farraige nó ar thalamh nó i dtalamh atá clúdaithe le huisce. (Ar ais go dtí an barr)

Deirdre Cunningham

Oifigeach Oidhreachta
Comhairle Contae Mhaigh Eo
Áras an Chontae
Caisleán an Bharraigh
Teileafón : 094 9024444
R-phost : heritageofficer@mayococo.ie
Oscailte:

  More Mayo County Council and Local Government Websites